คันจนเผลอเกาทั้งคืน ผิวแห้งตลอด ผื่นที่ข้อพับเพิ่งหายไปได้ไม่นานก็กลับมาอีก ถ้าเป็นแบบนี้ อาจเป็น ผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง (Atopic Dermatitis) ครับ
คำถามแรกที่พ่อแม่หรือคนไข้มักถามคือ "แพ้อะไร?" หมออยากเล่าให้ฟังก่อนว่า โรคนี้ไม่ได้เกิดจากแพ้อาหารอย่างเดียว และไม่ได้เป็นเพราะดูแลความสะอาดไม่ดีด้วย
- ต้นเหตุคือ เกราะผิวอ่อนแอ + ระบบภูมิคุ้มกันไวเกิน ไม่ใช่โรคติดต่อ
- หน้าตาและตำแหน่งผื่นเปลี่ยนไปตามวัย แต่ที่เหมือนกันคือ คันและผิวแห้ง
- การตรวจภูมิแพ้ช่วยได้ในบางคน แต่ต้องเลือกตามประวัติ ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจ
เกราะผิวเกี่ยวอะไรด้วย
ลองนึกภาพผิวเป็นกำแพงอิฐครับ เซลล์ผิวคืออิฐ ไขมันระหว่างเซลล์คือปูน คนที่เป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง "ปูน" จะมีรอยรั่ว ผลคือ
- น้ำในผิวระเหยออกง่าย ผิวเลยแห้ง
- สิ่งระคายเคืองจากข้างนอกซึมเข้าได้ง่าย
- ผิวอักเสบ คัน พอเกา เกราะผิวก็เสียเพิ่ม วนเป็นวงจร คัน → เกา → อักเสบ → คันกว่าเดิม
คนในครอบครัวอาจมีประวัติภูมิแพ้ เช่น หอบหืด แพ้อากาศ แต่ไม่จำเป็นต้องเป็นเหมือนกันทุกคน และการเป็นผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง ก็ไม่ได้แปลว่าแพ้สารตัวใดตัวหนึ่งแน่นอน
ผื่นหน้าตาแบบไหน ขึ้นตรงไหน
ผิวแห้ง คัน ลอก แตก หรือผิวหนาด้านจากการเกานาน ๆ บนผิวคนไทยผื่นอาจออกแดง น้ำตาล หรือคล้ำกว่าผิวรอบข้าง
ถ้าเพิ่งเป็นครั้งแรกตอนโต เป็นข้างเดียวชัด ๆ หรือหน้าตาผื่นต่างจากเดิม ควรให้หมอแยกโรคอื่นก่อนครับ เช่น ผื่นแพ้สัมผัส หรือเชื้อรา
อะไรทำให้ผื่นเห่อ
ตัวกระตุ้นที่เจอบ่อยในคนไข้:
- อากาศร้อน เหงื่อออก
- อากาศแห้ง ช่วงหน้าหนาว
- สบู่แรง ๆ ผงซักฟอก น้ำหอม
- เสื้อผ้าเนื้อหยาบ ขนสัตว์
- ความเครียด นอนไม่พอ
หมอแนะนำให้จดว่าวันที่ผื่นเห่อ ทำอะไร ใช้อะไรมาก่อน จะช่วยได้มากกว่าการงดทุกอย่างพร้อมกันครับ
เรื่องอาหาร — บางคนมีแพ้อาหารร่วมจริง แต่ผลเลือดที่บอกว่า "ไว" ต่ออาหารบางตัว ไม่ได้แปลว่าอาหารนั้นทำให้ผื่นขึ้นเสมอ หมอต้องแปลผลคู่กับอาการจริง อย่างดอาหารหลายอย่างจากผลเลือดอย่างเดียว โดยเฉพาะในเด็กที่ยังต้องการสารอาหารครับ
เมื่อไรควรมาหาหมอ และเมื่อไรต้องไปโรงพยาบาล
ควรมาพบหมอ เมื่อ
- คันจนนอนไม่หลับ หรือกระทบการเรียน การทำงาน
- ผื่นกลับมาบ่อย ดูแลเองแล้วไม่ดีขึ้น
- ผื่นมีหนอง น้ำเหลือง สะเก็ดสีเหลือง หรือเจ็บมาก (อาจติดเชื้อแทรก)
ไปโรงพยาบาลโดยเร็ว ถ้ามีตุ่มน้ำหรือแผลเจ็บหน้าตาคล้ายกันหลายจุด ลามเร็ว โดยเฉพาะใกล้ตา หรือมีไข้ อ่อนเพลียร่วมด้วย
คำถามที่คนไข้ถามบ่อย
บทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช้แทนการตรวจวินิจฉัยโดยแพทย์ การรักษาขึ้นกับอาการของแต่ละบุคคล

